AI Innovatie starten m.b.v. 7 AI-perspectieven

Het succesvol inzetten van kunstmatige intelligentie binnen een organisatie vraagt om meer dan alleen technologische expertise. AI raakt aan processen, mensen, regelgeving en de maatschappij. Dit model beschrijft zeven samenhangende perspectieven die elk een essentieel onderdeel vormen van een verantwoorde, effectieve en duurzame inzet van AI.

Elk perspectief bevat concrete aandachtspunten en vragen die organisaties helpen om gefundeerde keuzes te maken en risico's te beheersen. Het model biedt daarmee een integraal kader voor het ontwikkelen van AI-strategieën en het toetsen van AI-toepassingen.

1. AI-ICT-Techniek perspectief

Wat is generatieve AI en wat is deep learning, en waarvoor worden deze technieken gebruikt? Welke AI-technologie past bij mijn organisatie en vraagstuk? Hoe kies ik technologie die aansluit op de bestaande IT-architectuur en hoe integreer ik AI veilig en stabiel in huidige systemen? Hoe ga ik om met de snelle technische ontwikkelingen zonder steeds opnieuw te moeten investeren? Hoe voorkom ik afhankelijkheid van één leverancier (vendor lock-in)? En hoe zorg ik ervoor dat algoritmen begrijpelijk en uitlegbaar zijn, zodat beslissingen te controleren en te verantwoorden zijn (explainable AI)?

2. Data perspectief

Welke data van goede kwaliteit zijn nodig om AI betrouwbaar te laten werken? Welke datastrategie is nodig om deze data te verzamelen, te beheren en actueel te houden? Hoe herken en beperk ik vertekening (bias) in data en modellen? Hoe wordt AI geïntegreerd in datagedreven werken en besluitvorming? Hoe organiseer ik data governance, inclusief rollen, verantwoordelijkheden en toezicht? En welke technologieën en maatregelen zijn nodig om te voldoen aan privacywetgeving en gegevensbescherming?

3. Security- en compliancy perspectief

Hoe ontwerp ik AI-toepassingen die vanaf het begin veilig en compliant zijn? Hoe voldoe ik aan wet- en regelgeving, zoals de EU AI Act, de cyberbeveiligingswet en sectorspecifieke regels? Hoe ga ik om met fouten, nepinhoud, bias en hallucinaties van AI-systemen? Hoe breng ik risico's in kaart en beheers ik deze? En hoe voer ik een DPIA uit en documenteer ik deze om privacy- en veiligheidsrisico's tijdig te onderkennen?

4. Zakelijk-leiderschap perspectief

Welk concreet probleem wil ik met AI oplossen en waarom is dat belangrijk? Welke waarde voegt AI toe voor de organisatie, de klant of de samenleving? Hoe stel ik een realistische businesscase op, inclusief kosten, opbrengsten en risico's? Hoe organiseer ik AI-innovatie binnen de organisatie? Wie is eigenaar van een AI-project en wie neemt de beslissingen? Hoe werk ik aan digitaal leiderschap op alle niveaus? Hoe zorg ik voor goede procesmatige en inhoudelijke sturing? En wie is verantwoordelijk als er fouten optreden en hoe wordt daarmee omgegaan?

5. Mens-medewerker perspectief

Hoe creëer ik draagvlak voor het gebruik van AI binnen de organisatie? Hoe zorg ik voor voldoende kennis, vaardigheden en talent op het gebied van AI? Welke HR-strategie is nodig om AI verantwoord in te zetten? Hoe voorkom ik dat medewerkers zich bedreigd voelen door AI en hoe maak ik AI ondersteunend aan hun werk? Hoe bevorder ik AI-geletterdheid bij alle medewerkers? En hoe stimuleer ik een open en veilige cultuur waarin het gebruik van AI bespreekbaar is?

6. Ethisch perspectief

Hoe kijkt de maatschappij aan tegen het verantwoord inzetten van AI en wat betekent dat voor de organisatie? Welke normen en waarden zijn leidend bij het gebruik van AI? Hoe houd ik rekening met duurzaamheid, circulariteit en sociale impact? Hoe beoordeel en leg ik ethische risico's systematisch vast, bijvoorbeeld via een FRIA of IAMA? En hoe zorg ik voor transparantie en verantwoording over gemaakte keuzes?

7. Klant- en inwoner perspectief

Hoe ervaren klanten of inwoners de inzet van AI in dienstverlening en contact? Wat is het effect van AI op het vertrouwen en imago van de organisatie? Hoe zorg ik voor voldoende menselijke interactie naast AI-systemen? Hoe communiceer ik duidelijk en begrijpelijk over het gebruik van AI? Hoe ga ik om met digitale ongelijkheid en zorg ik dat niemand wordt uitgesloten? En welke invloed heeft social media op beeldvorming en hoe speelt AI daarin een rol?

Toepassing van het model

Het 7 AI-perspectieven model is bedoeld als praktisch hulpmiddel voor organisaties die op verantwoorde wijze AI willen ontwikkelen en inzetten. Het model kan worden gebruikt:

• Als toetsingskader bij het beoordelen van AI-toepassingen
• Voor het ontwikkelen van een integrale AI-strategie
• Tijdens werksessies of workshops met multidisciplinaire teams
• Voor risico-inventarisatie en impactanalyses (zoals DPIA of FRIA)
• Als checklist bij aanbestedingen en leveranciersselectie
• Voor het bewustmaken en betrekken van stakeholders binnen en buiten de organisatie

Door structureel alle zeven perspectieven mee te nemen, voorkom je blinde vlekken en vergroot je de kans op succesvolle, ethisch verantwoorde en maatschappelijk gedragen AI-toepassingen.