De Europese Unie heeft gemeenschappelijke regels voor kunstmatige intelligentie vastgelegd in de AI-verordening (Verordening (EU) 2024/1689), vaak AI Act genoemd. De regels zijn bedoeld om AI-systemen veiliger, transparanter, beter te controleren en minder discriminerend te maken. Zij gelden ook voor systemen van buiten de EU die in Europa worden gebruikt.
Stand van zaken november 2026: de verordening is geen voorstel meer. Zij is in 2024 vastgesteld en treedt in stappen in werking. Een eerdere versie van deze pagina schreef dat de wet “begin 2024 van kracht moest worden”. Dat is deels ingehaald door de echte tijdlijn. Verboden praktijken en de plicht tot AI-geletterdheid gelden sinds 2 februari 2025. Regels voor algemene AI-modellen (GPAI) gelden sinds 2 augustus 2025. Transparantie-eisen en handhaving voor die onderdelen gelden sinds 2 augustus 2026. Voor hoog-risicosystemen in bijlage III is de datum, na aanpassing via de Digital Omnibus, 2 december 2027. Een actueel overzicht staat op de AI Act Service Desk van de Europese Commissie en bij de Autoriteit Persoonsgegevens.
De verordening deelt AI-gebruik in naar risico. Dit is een vereenvoudigde uitleg, geen juridisch advies.
Sommige praktijken zijn verboden, bijvoorbeeld bepaalde vormen van sociale scoring, het ongeoorloofd exploiteren van kwetsbaarheden, en een aantal toepassingen van biometrie of emotieherkenning. De precieze verboden staan in de wettekst en in de toelichting van de Commissie. Niet elk voorspellend model bij de politie valt automatisch onder hetzelfde verbod; dat hangt af van het concrete gebruik.
Hoog-risicosystemen kunnen grote gevolgen hebben voor veiligheid of grondrechten. Voorbeelden zitten onder meer in onderwijs, werk, essentiële publieke diensten, bepaalde biometrie en justitie. Voor deze systemen gelden strenge eisen, zoals risicobeheer, datakwaliteit, documentatie, logging, menselijk toezicht en vaak een conformiteitsbeoordeling. Voor sommige hoog-risicosystemen is ook een CE-markering aan de orde.
Voor onder meer chatbots en synthetische content (zoals deepfakes) gelden transparantieplichten: gebruikers moeten weten dat zij met AI te maken hebben, of dat content kunstmatig is gemaakt. Voor algemene AI-modellen (GPAI) gelden extra plichten voor aanbieders, onder meer over documentatie en, bij systemische risico’s, extra zorgplichten.
Veel toepassingen, zoals een eenvoudige spamfilter, vallen niet in de zwaarste categorieën. Dat betekent niet dat er geen regels zijn. De AVG kan gewoon gelden, evenals de plicht tot AI-geletterdheid en eventueel andere wetgeving, zoals de Cyberbeveiligingswet.
In Nederland is de Autoriteit Persoonsgegevens een belangrijke toezichthouder op de AI-verordening, naast sectorspecifieke toezichthouders waar dat nodig is. Op EU-niveau werken onder meer het AI-Office, een wetenschappelijk panel, de AI-Board van de lidstaten en een adviesforum samen. Aanbieders hebben de hoofdverantwoordelijkheid voor een systeem dat zij op de markt brengen. Gebruikersorganisaties (deployers), zoals gemeenten, hebben ook eigen plichten, afhankelijk van de rol en het risico.
Beide stelsels beschermen mensen, maar zij zijn niet hetzelfde. De AVG gaat over persoonsgegevens. De AI-verordening gaat over AI-systemen en -modellen. Een DPIA blijft nodig als een verwerking waarschijnlijk een hoog privacyrisico heeft. Voor bepaalde hoog-risico-AI in de publieke sector vraagt de AI-verordening daarnaast een grondrechteneffectbeoordeling (artikel 27). In Nederland sluit het IAMA daarop aan. Eén document vervangt het andere niet automatisch.
De verordening bevat ook ruimte voor innovatie, onder meer via reglementaire sandboxes. Die zijn bedoeld om te testen in een gecontroleerde omgeving, niet om regels te omzeilen.
AI-Labs helpt organisaties om de hoofdlijnen van de AI-verordening te vertalen naar beleid, governance, technische keuzes en training. Wij werken waar nodig samen met juristen die in dit onderwerp gespecialiseerd zijn. Dit artikel is een toelichting, geen juridisch advies. Voor de bindende tekst raadpleegt u de wettekst in EUR-Lex.
Tijdens de totstandkoming van de wet was er debat over de strengheid van de regels, onder meer in berichtgeving van CNN (30 juni 2023) en in een toelichting van Andrew Ng / DeepLearning.AI. Die stukken horen bij het debat over het voorstel, niet bij de huidige, vastgestelde tekst.